محمد الريشهري
50
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
در بارهء زندگىنامه و آثار و آراى اين دو ، كتابها و مقالات فراوانى نوشته شده است . آنچه در اين جا براى ما اهمّيت دارد ، ادّعاهاى مهدويت است كه در بارهء آنها گهگاه ترديد شده ، يا دست كم ، در مفهوم مهدى و انطباق آن با اصطلاح رسمى آن ، تفاسير متفاوتى ارائه شده ، و يا طرح نيابت و باب مهدى ، به خود مهدويت تأويل گرديده ، امّا به هر روى ، در حوزهء مهدويتگرايى است . سيّد محمّد فلاح ، شاگرد و پسرخواندهء احمد بن فهد حلّى ، نظريّهء باب و حجاب بودن خود نسبت به مهدى را مطرح كرد . وى كه از سادات موسوى بود ، پس از ظهور و طىّ يك سلسله اقدامات نظامى و سياسى ، بر تمام خوزستان و هويزه و دزفول تسلّط يافت . روملو در دورهء صفوى در بارهء او مىنويسد : از جمله تلامذهء شيخ احمد بن فهد بود كه وى مىگفت : من پيشرو امام محمّد مهدى - صلوات اللَّه و سلامه عليه و آله - هستم و امام در اين چند روز ، ظهور مىكند . . . . شيخ احمد بن فهد ، كتابى در علوم غريبه جمع كرده بود و سيّد ، آن را به دست آورده بود . بنا بر اين ، امور غريبه از وى به ظهور مىرسيد ، چون شمشير بر شكم نهادن و آن را خم كردن . بنا بر اين ، اجلاف عرب ، مريد او شدند . « 1 » او دعوت مهديانهء خود را در واسط و عماره در حوالى سال 840 ق آغاز كرد و گفت كه به زودى ، تمام دنيا را تصرّف خواهد كرد . از آن جايى كه وى شاگرد ابن فهد حلّى بود ، استاد ، او را تكذيب نمود و حتّى فرمان به قتلش داد و اين خبر را به اطراف اعلام كرد . از قول برخى از احفاد او - كه بعدها در صدد تطهير جدّ خود برآمدهاند - نقل شده كه آنها ادّعاى مهدويت او را انكار مىكردند و آنچه را در تاريخ غياثى آمده ، به دليل سنّى بودن او قابل قبول نمىدانستند . « 2 » البتّه در بارهء سال ظهور
--> ( 1 ) . أحسن التواريخ : ج 1 ص 525 . داستان ، اين بوده كه ابن فهد ، كتابى را كه مشتمل بر « فوائد عجيبه و غرائب خفيّهء ظريفه » بوده ، به كنيزش سپرد تا در آب فرات بيندازد ؛ امّا سيّد محمّد بن فلاح ، آن را به حيلت از چنگ وى به در آورد ( ر . ك : تحفة الأزهار فى نسب أولاد الأئمّة الأطهار : ج 3 ص 237 ) . ( 2 ) . ر . ك : تكملة أمل الآمل : ج 5 ص 79 80 ، رياض الفردوس : ص 363 - 368 .